کشور جمهوری آذربایجان در همسایگی ایران دارای اشتراکات بالای فرهنگی، دینی، تاریخی و هنری با کشور عزیزمان ایران است. از آن جایی که مردمان یک خطه از منطقه جغرافیایی در بیشتر اعیاد مذهبی و فرهنگی آداب و رسوم نزدیک به هم را تجربه میکنند، در این مقاله سعی کردیم تا شما را بیشتر با فرهنگ نوروز در جمهوری آذربایجان آشنا کنیم.
بزرگداشت عید نوروز در آذربایجان تنها با فرارسیدن اولین روز بهار و شروع تعطیلات فصل جدید آغاز نمیشود. بلکه آمادگی ها و هیجان در بین خانواده ها، سطح شهر، مراکز خرید و هایپرمارکت ها خود را از هفته ها قبل به وضوح نشان می دهد. مردم باکو از اواخر مال فوریه و اوایل ماه مارس تدارک لازمه برای استقبال از بهار را شروع میکنند.
در هر کوی-برزن و کوچه خیابان ها همچنین محله های سطح شهر برپایی فروشگاه های گل و گیاه توجه هرکسی را به خود جلب میکند تا جایی که سبزه های نوروزی برای فروش از یک ماه پیش در هایپرمارکت ها و بازارهای محلی باکو نوید آمدن بهار را میدهد. آب و هوای معتدل باکو نیز برای زودتر شکوفه زدن درختان معابر بستری عالیست.
مردم باکو از یک ماه قبل از آغاز نوروز چهارشنبه های آخر سال را کنار خانواده با شور و شوق بالایی جشن میگیرند. چهار عنصر مهم و لازم برای آفرینش نوروز قبل از بهار با نام های " آب، آتش، باد و خاک" در فرهنگ و فولکلور آذربایجان دارای جایگاه بسیار ویژه ای ست.
به طوریکه اولین چهارشنبه "سو چرشنبه سی"موسوم به آب، دومین چهارشنبه "اود چرشنبه سی" موسوم به آتش، سومین چهارشنبه "یئل چرشنبه سی" موسوم به باد و چهارمین آخرین چهارشنبه آخر سال "تورپاق چرشنبه سی" موسوم به خاک هست، هرکدام نشانگر معنای عمیق هستی را به همه نشان می دهند.
یعنی ابتدا آب که لازمه ی حیات هست جریان میابد آتش آنرا گرم میکند باد بخار آنرا با خود میبرد و بر خاک می افشاند و اینجاست که خاک بیدار شده و گویی روحی دوباره در آن دمیده می شود. زمین جان میگیرد و درختان شکوفه میدهند که این پایان زمستان هست.
همه خانواده ها در آذربایجان از ساعات پایانی عصر سه شنبه با جمع شدن در کنار هم و تدارک شام هر هفته چهارشنبه را بایرام می نامند. آنها نیز مانند ما ایرانی ها سبزه سبز میکنند اما آنان این سبزه را " سمنی" میگویند. از یک ماه قبل این سمنی ها درحجم بسیار بالایی روانه بازار میشوند و بزرگان خانه هر چهارشنبه خرید سمنی و مغز دانه ها از جمله گردو، فندق، بادام و پسته و نیز خشکبار را از ملزومات می دانند.
آنها براین باورند که چهارشنبه های آخرسال مژده آمدن بهار را میدهند پس باید به نحو احسن بدون هیچ قصوری هرهفته آنرا جشن بگیرند. مردم در اینروزها شب چهارشنبه با برپا کردن آتش که به آن 'تونقال قالاماق" میگویند از روی آتش میپرند.
کودکان نیز طبق رسوم کهن کلاه هایشان را به درب منازل همسایگان انداخته، مخفیانه درب میزنند و قایم میشوند. آنها با شور کودکانه شان منتظر تحفه ای از طرف صاحب خانه می مانند تا ببینند برایشان چه هدیه ای خواهند داد. معمولا صاحبخانه ها نیز برای شادی کودکان برایشان آجیل، شکلات، شیرینی و غیره... در کلاه هایشان میگذارند. این رسم با نام "پاپاق آتدی" ( یعنی کلاه انداختن) در این باکو شناخته میشود.
غذاهایی که زنان خانه برای چهارشنبه ها و شب نوروز از مطبخ آذربایجان آماده می کنند، عبارتند از: شاه پلو با بلوط و گوشت، انواع کباب ها، بوغلاما ( سردست های بره بخارپز)، انواع سالاد های آذربایجان-قفقاز وروسی ازجمله منقل سالادی ( بادمجان، گوجه فرنگی و فافل دلمه ای کبابی شده به همراه سیر، پیاز و سبزیجات معطر) ، سالاد پایتخت (روسی)، سالاد گنجه (از مرغ و گوشت به همراه سیر) و سالاد لایه ای، می باشد.
مردم باکو و دیگر شهرهای آذربایجان بیشتر از عید میلادی که در ژانویه برگزار میشود به نوروز باستانی اهمیت قائل هستند به گونه ای که برای نوروز در هر خانه ای شیرینی های مخصوص این کشور با دستور ویژه و منحصربفرد که مختص آذربایجان هست پخته میشود.
این شیرینی های پر زحمت که عطر بینظیرش همه جا را فرامیگیرد با نامهای "پاخلاوا"، "شکربورا"، "بادام بورا"، "موتاکی" و "قوغال" شناخته میشوند که هر یک دارای رسپی مخصوصی برای تهیه خمیر است و در مغزشان نیز از ترکیب پودر گردو-فندق-شکر و هل استفاده می شود. هر یک از آنها نیز نیازمند وقت وحوصله ی فراوانی است که زنان این کشور برای پختشان صرف میکنند.
شب نوروز جوانان و دیگر اعضا به خانه بزرگان رفته و برای صرف شام در کنار هم جمع می شوند تا در جمعی صمیمی به استقبال بهار بروند. بزرگترها برای کودکان هدیه هایی از شکلات، شیرینی و یا لباس و پول میدهند. آنها نیز مانند ایرانیان به دید وبازدید در روز های بعدی می پردازند و یا بعضی از خانواده ها برای سفر به دامان طبیعت راهی رایون ( مناطق کناری شهرها) می شوند.
مردم آذربایجان علاقه وافری به غذاهای گوشتی و اونواع کباب ها دارند . کباب هایی که در بین خانواده ها و رستوران ها طبخ می شوند عبارتند از: "باسدیرما" ( از گوشت گوساله که با انواع گیاهان معطر طی روزها مزه دار می شود)، "قوزو شیش و تیکه کباب " ( تکه های درشت از گوشت بره )، "آدانا کباب" ( کبابی موسوم به شهر آدانای ترکیه که با فلفل و پاپریکای فراوان آماده می شود)، "لوله کباب" ( کباب کوبیده با دنبه گوسفند فراوان)، " آنترقود" ( تهیه شده از دنده گوسفندی یا همان شیشلیک) و "تویوق فیله شیش - قاناد" که مانند جوجه کباب و بال مرغ آماده میشود. البته همه کباب ها به همراه جعفری، گشنیز و پیاز و سماق خورد شده سرو می شوند. این کباب ها همیشه زینت بخش سفره های اعیاد خانواده هایپ در کشور آذربایجان است.
مردم آذربایجان از یک ماه قبل از ورود بهار تا بعد از آن سرگرم خرید گل و گیاه و پروش آنها در منازل خود می شوند تا عطر طبیعت را در خانه های خود استشمام کنند. گل های شقایق،لاله، نرگس و غیره در هر خانه ای چشم نوازی می کنند.
غرفه های بهاری و نمایشگاه ها خرید خوراکی و لباس که به آن " یاز یارمارکاسی " می گویند از هفته های قبل از آغاز نوروز تا چند روز بعد در سراسر شهر و در مکان های تعبیه شده برای خرید عموم برپا می شوند.
بزرگان در شب نوروز برای اعضای خانواده و کوچکترها سر سفره دعای خیر و برکت می کنند تا سالی پر از سلامتی و نشاط بگذرانند.
منبع: رد بلیط
